Balata ve Lastik

Balata Sekkesi ve Titremesi Sorunu

Fren pedalına bastığında duyduğun metalik cıyaklama ile direksiyonda hissettiğin titreşim çoğu zaman aynı kökten beslenir: kaliper–balata–disk üçlüsünün temas geometrisi bozulmuştur. Bu bozulma bazen 0,1 mm'lik bir disk salgısı, bazen kuruyan bir kılavuz pimi, bazen de hidrolik hatta hapsolmuş birkaç mililitre havadır. Aşağıdaki yöntem, sorunu tahmin etmek yerine sırayla eleyerek bulmanı sağlar.

Önce Sesi Sınıflandır

Farklı sesler farklı arızalara işaret eder. Aşağıdaki tablo, sahada en sık karşılaşılan tabloyu özetliyor.

Belirti Ne Zaman Ortaya Çıkar Olası Kaynak
Yüksek frekanslı cıyaklama Hafif frenlemede, özellikle sabah/nemli havada Balata sırtı titreşimi, eksik veya ezilmiş shim (kaplama plakası)
Metal sürtme / taşlama sesi Her frenlemede, sürekli Balata bitmiş, taban plakası diske değiyor
Pedalda ritmik nabız Yüksek hızdan yavaşlarken Disk kalınlık farkı (DTV) veya salgı
Yumuşak, dibe giden pedal Sürekli, ısındıkça artar Hidrolik hatta hava, sıvı kaynaması
Tek tarafta ısınma, koku Uzun yol sonrası Kaliper pistonu veya kılavuz pimi sıkışmış

Titreşim ile ses aynı anda varsa sıralaman şu olmalı: önce mekanik sıkışmayı çöz, sonra temizlik ve kaplama işlerini yap, en son hidrolik havayı al. Ters sırada çalışırsan yeni aldığın havayı sıkışmış bir kaliper yüzünden tekrar sisteme sokabilirsin.

Adım Adım Uygulama

  1. Soğuk ölçüm al. Araç en az iki saat beklemiş olsun. Her tekerleği elinle çevir; birinde belirgin direnç varsa o kaliper sıkışıyordur. Bir de kısa bir tur atıp jant göbeklerine (temassız, elini yaklaştırarak) sıcaklık farkı kontrolü yap. Aynı akstaki iki tekerlek arasındaki hissedilir fark, tek taraflı sıkışmanın en hızlı göstergesidir.
  2. Tekerleği sök, balata kalınlığını ölç. Sürtünme malzemesi 3 mm altına inmişse ses zaten normaldir; temizlikle çözülmez. Kalınlık kontrolünü kumpasla yapmak, göz kararına göre çok daha güvenilirdir. İç ve dış balata arasında 2 mm'den fazla fark varsa piston düzgün geri dönmüyor demektir.
  3. Diski değerlendir. Yüzeydeki mavi-mor renk aşırı ısınmayı, derin dairesel kanallar ise sert parçacık gömülmesini gösterir. Titreşimin ana sebebi genelde disk kalınlık farkıdır; diskin çevresinde 6–8 noktadan kumpasla ölçüm al. Noktalar arası fark 0,02 mm'yi aşıyorsa tornalama veya değişim gerekir, temizlik bu titreşimi kurtarmaz.
  4. Kaliperi aç ve mekanik temizlik yap. Kılavuz pimlerini çıkar, eski gresi ve pas kabuğunu temizle. Pimler el kuvvetiyle rahat girip çıkmalı. Balata yatak yaylarının altında biriken pas, balatayı yanal olarak sıkıştırır ve hem sürtme sesine hem geri dönmemeye yol açar; buraları tel fırçayla kazımak tek başına birçok cıyaklamayı bitirir.
  5. Fren ses sorunu için hava kaplama mantığını kur. "Kaplama" burada iki şeyi kapsar: balata sırtındaki çelik shim plakası ve balata kulaklarının temas ettiği yüzeylere sürülen yüksek sıcaklık gresi. Shim ile taban plakası arasındaki ince hava boşluğu, titreşimin sönümlenmesini sağlar. Shim eksikse veya ezilip yapışmışsa frekans doğrudan kalipere aktarılır ve ses çıkar. Gresi asla sürtünme yüzeyine değil, yalnızca sırt ve kulak temaslarına ince tabaka hâlinde uygula.
  6. Pistonu düzgün geri it. Geri iterken hazneye geri basan sıvı, kirliyse ABS ünitesine tortu taşır. Bunu önlemek için kaliperin hava alma nipelini hafif açıp sıvıyı dışarı akıtarak pistonu it. Bu yöntem, hem hazne taşmasını hem tortu göçünü engeller.
  7. Havayı sistemden al. Sıralama pompadan en uzak tekerlekten başlar: genelde sağ arka, sol arka, sağ ön, sol ön. Bir kişi pedala üç kez basıp basılı tutar, sen nipeli çeyrek tur açarsın, sıvı ve kabarcık şeffaf hortumdan boşalır, nipeli kaparsın, ardından pedal bırakılır. Her tekerlekte kabarcıksız berrak sıvı gelene kadar tekrarla. Bu sırada haznenin seviyesinin MIN çizgisinin altına düşmemesine dikkat et; düşerse baştan hava basmış olursun.
  8. Test sürüşü ve yataklama. İlk 200 metrede 30 km/s'ten yavaş, kontrollü frenlemeler yap. Ardından yaklaşık 10 kez, 60 km/s'ten 20 km/s'e orta şiddette fren uygula ve aralarda diskin soğumasına izin ver. Bu işlem balata malzemesinin diske eşit film oluşturmasını sağlar; atlanırsa lekeli aktarım katmanı oluşur ve titreşim ilk haftada geri döner.

Sık Yapılan Hatalar